Roman nasıl planlanır: tek cümleden sahne listesine
Öncülü tek cümleyle yazın, dönüm noktalarını bulun, hikayeyi sahne kartlarına bölün ve boşluklar görünene kadar kartların yerini değiştirin. Sonra aynısını WriterMorph'ta yapın.


Bir roman planı sözleşme değildir. Bir çalışma haritasıdır: hikayenin nerede yön değiştirdiğini ve her sahnenin ne işe yaradığını gösterecek kadar ayrıntılı, taslak sizi şaşırttığında değişebilecek kadar da esnek.
Aşağıdaki yöntem sizi tek bir cümleden, yazmaya başlayabileceğiniz bir sahne listesine götürür. Kağıt üzerinde de her uygulamada da işe yarar; son bölüm aynı yöntemi WriterMorph'ta gösterir.
Tek cümleyle başlayın
Perdelerden ya da bölümlerden önce öncülü tek bir cümleyle yazın. Bu cümlenin üç şeye ihtiyacı var:
- Kim ne istiyor. Okurun anlayabileceği bir amacı olan bir ana karakter.
- Önünde ne duruyor. Amaca ulaşmayı zorlaştıran bir kişi, bir güç ya da bir kusur.
- Ne tehlikede. Ana karakterin başaramazsa kaybedeceği şey.
İşe yarayan bir kalıp: biri bir şey ister, ama önünde bir engel vardır ve başaramazsa kaybetmeyi göze alamayacağı bir şeyi kaybeder.
Bu siteden indirebileceğiniz örnek bir gizem romanı olan The Salt Archive da böyle bir cümleden yola çıkar: babası boğularak ölen bir arşivci, Kuzey Denizi kıyısındaki liman kasabasına döner ve 1987'deki büyük fırtınada kaybolan gemilerin kasten batırıldığını kanıtlayan bir kayıt defteri bulur. Cümle kişiyi, tetikleyici olayı ve olay örgüsünü harekete geçiren keşfi söyler.
Cümle bir türlü gelmiyorsa sorun genellikle istektedir. Ana karakterinizin peşinde olduğu şeye karar verin; engeller çoğu zaman kendiliğinden belirir.
Randy Ingermanson'ın Kar Tanesi Yöntemi (Snowflake Method), bütün bir planı bu cümleden dışarıya doğru kurar. Cümle bir paragrafa, paragraf bir sayfaya dönüşür; ana karakterlerin her biri kendi özetini alır ve sonunda uzun sinopsis bir sahne listesine dönüşür. Her adımı izlemeseniz bile fikir geçerlidir: katman katman genişletin ve sorunları henüz tek satırlıkken çözün.
Dönüm noktalarını bulun
Pek çok roman üç perdeli yapının bir biçimini kullanır: bir kuruluş, sorunların giderek büyüdüğü uzun bir orta bölüm ve bir çözüm. Bu yapıyı yararlı kılan üç bölümün kendisi değil, aralarındaki kırılmalardır.
- Birinci perdenin sonunda ana karakterin görmezden gelemeyeceği bir şey olur ve bu onu hikayeye bağlar.
- Ortalara doğru bir orta nokta, tehlikede olanı ya da ana karakterin kavradıklarını değiştirir.
- İkinci perdenin sonuna doğru en dip nokta gelir.
- Üçüncü perde doruk noktasını ve ondan doğan sonuçları taşır.
Syd Field'ın senaristler için geliştirdiği paradigma bu iki büyük kırılmaya olay örgüsü noktası (plot point) der; fikir romanlara da uyar. Her kırılma için bir satır yazın. Öncül ve dört beş dönüm noktasıyla elinizde bir iskelet olur.
Başka yapılar aynı yolculuğu farklı biçimde böler:
| Yaklaşım | Kaynağı | Neyi planlarsınız | Ne için yararlı |
|---|---|---|---|
| Üç perdeli yapı | Aristoteles'in başlangıç, orta ve sonu; sinema için Syd Field | Kuruluş, çatışma, çözüm ve aralarındaki kırılmalar | Neredeyse her roman |
| Kar Tanesi Yöntemi | Randy Ingermanson | Bir cümle, sonra bir paragraf, bir sayfa, karakter özetleri ve bir sahne listesi | Katman katman planlama |
| Save the Cat! dönüm noktası çizelgesi | Blake Snyder, senaristler için | Açılış Görüntüsü'nden Kapanış Görüntüsü'ne, her biri hikayede kabaca belli bir yere düşen on beş adlandırılmış dönüm noktası | Temponun denetlenmesi |
| Kahramanın Yolculuğu | Joseph Campbell; Christopher Vogler'ın on iki aşaması | Bir yola çıkış, bir büyük sınav ve bir dönüş | Arayış ve macera hikayeleri |
| Freytag piramidi | Gustav Freytag, beş perdeli dram üzerine | Giriş, gelişme, doruk, çözülme, sonuç | Öyküler ve tiyatro oyunları |
Hiçbiri kural değildir. Düşünme biçiminize uyanı seçin ve onu hikayeyi sizin yerinize yazması için değil, hikayeyi denetlemek için kullanın.
Perdeleri sahne kartlarına bölün
Şimdi her perdeyi sahnelere bölün; her karta bir sahne. Bir kartın ihtiyacı çok azdır:
- kısa bir başlık,
- sahnenin kimin bakış açısından anlatıldığı ve orada başka kimlerin bulunduğu,
- olup bitenle ilgili bir iki cümle,
- ne değişiyor: ana karakterin sahnenin sonunda bildiği, sahip olduğu ya da istediği şeyin başlangıçtakinden nasıl farklı olduğu.
Asıl sınav son satırdır. Hiçbir şeyin değişmediği bir sahne, kılık değiştirmiş bir özettir: onu komşu bir sahneyle birleştirin ya da çıkarın. Getirdiği değişikliğin öncül cümlenizle hiçbir ilgisi olmayan bir sahne başka bir kitaba ait olabilir.
Kartları hızlıca, akla geldikleri sırayla yazın. Numaralandırma bekleyebilir.
Yeniden sıralayın ve boşlukları arayın
Kartları perde perde dizin ve bir çizgi roman şeridi gibi sırayla okuyun. Sonra yerlerini değiştirin. Bir açığa çıkış iki sahne sonra daha sert vurabilir; art arda gelen iki sakin sahne aslında tek bir sahne olabilir. Şunlara bakın:
- onu gerçekleştiren hiçbir sahnesi olmayan bir dönüm noktası,
- gerilimin hiç yükselmediği uzun bir bölüm,
- bütün bir perde boyunca ortadan kaybolan bir karakter ya da yan olay örgüsü,
- nedeninden önce gelen bir sonuç.
Her boşluk henüz yazmadığınız bir karttır. Her kırılmanın arkasında bir sahne olduğunda ve sıra sağlam durduğunda plan, taslağa başlamak için yeterince hazırdır.
WriterMorph'ta planlama
WriterMorph'ta plan ile kitap aynı kartlardır. Görsel Planlayıcı tuvali, Metin Modu'ndaki Belge Ağacı ve Yazar Zaman Çizelgesi bu kartların hepsini okur; planlarken oluşturduğunuz bir sahne kartı, daha sonra içine yazacağınız belgenin ta kendisidir.
Bir yapıdan başlayın
Dosya › Yeni Proje… (⇧⌘N) komutunu seçin ve şablon galerisinde Kurgu kategorisini açın: Roman — Üç Perde, Roman — 15 Dönüm Noktalı Yapı, Roman — Kahramanın Yolculuğu, Roman (Kısımlı), Öykü (Freytag), Romantik Roman ve Gizem / Gerilim. Her biri klasörleri ve sahne kartlarıyla gelir; her kartta yol gösterici notlar ve bir sinopsis bulunur. Her sahne zaten bir dönüm noktası ve hedef gerilimle etiketlidir; böylece hikaye görünümleri, siz tek kelime yazmadan kitabın şeklini gösterir.


Sahne kartlarını oluşturun
Tuvalde kart türü seçiciyi açmak için ⌘N'ye basın ya da araç çubuğundaki Yeni kart ▾ düğmesini kullanın. Bir kart seçin ve alanlarını doldurmak için Görüntü › Özellikler Paneli'ni (⌥⌘P) açın. Kurgu planlayıcıları Sinopsis, Bakış açısı, Karakterler, Dönüm noktası, Gerilim, Mekan ve Yan olay örgüsü gibi yerleşik alanlarla gelir; kartın yüzünde dörde kadar özellik gösterilebilir. Birkaç kart seçtiğinizde panel Toplu düzenleme'ye geçer; böylece hepsine tek adımda bir dönüm noktası ya da bakış açısı atayabilirsiniz.
Şekli dönüm noktalarıyla karşılaştırın
Görüntü › Yazar Zaman Çizelgesi'ni (⌥⌘T) açın. Bunun için Yazar modu gerekir; kurgu şablonları bu modu sizin için açar. Olay Örgüsü Panosu, yatayda bölümlerin, dikeyde olay örgüsü hatlarının yer aldığı bir ızgaradır. Yapı menüsünden bir dönüm noktası çizelgesi seçin: Üç Perdeli Yapı, Kahramanın Yolculuğu, 15 Dönüm Noktalı Yapı ya da Freytag Piramidi. Yapı değiştirdiğinizde WriterMorph sahnelerinizi yeni dönüm noktalarına yayar; geri döndüğünüzde önceki dönüm noktası atamalarınız geri gelir.


Sonra boşlukları arayın. Hikaye Haritası tüm kitabın dönüm noktası kapsamını gösterir; eksik dönüm noktaları kesikli sütunlar olarak görünür. Boş bir hücreye sağ tıklayıp Buraya yeni sahne'yi seçin. Kitap İstatistikleri, dönüm noktası, karakteri, mekanı ya da özeti olmayan sahneleri Dikkat gerektirir altında listeler. Gerilim paneli, her sahnenin 1'den 10'a kadar puanından kitabın eğrisini çizer; İdeal Şekil bunun üstüne klasik bir üç perdelik şekil yerleştirir.
Sahneleri yeniden sıralayın
Metin Modu için ⌃⌘M'ye basın. Pano (⌘2), sahneleri sinopsisleriyle birlikte fihrist kartları olarak gösterir; bir kartı sürüklediğinizde kitabın sırası değişir. Anahat (⌘3), başlıkları ve sinopsisleri, kendi özellikleriniz de dahil seçtiğiniz sütunlarla listeler. Belge Ağacı'ndaki sıra kitabın sırasıdır ve derleme de bu sırayı izler.


Tuvalde Anahat paneli (⌘L) her kartı bir ağaç olarak listeler. Bir kartı ⌥↑ ve ⌥↓ ile taşıyın; ⌥→ ile girintileyin, ⌥← ile girintisini azaltın.
Küçük başlayın: bir cümle, bir avuç dönüm noktası, bir deste kart; sonra panonun size gösterdiği boşlukları doldurun. Sahnelerin tarihleri olduğunda sıradaki adım zaman çizelgesini tutarlı tutmak.